Hasan Çelebi'nin camisi ve Arap adlı bir adam
Cami ilk kez 1528 tarihli bir tahrirde geçer. 16. yüzyıl kaynakları yapıyı Hasan Çelebi ya da Hasan Bey'e mal eder; adını da başlangıçta ondan almıştır. Kökeni hakkında güvenilir bilgi yoktur.
1689'da cami yandı — Sopoćani ile aynı yıl — ve sonrasında yeniden yapıldı. Rivayete göre onu Arap denen bir adam onarmış; kimi anlatılara göre Pazar'da görevli bir subay ya da memur. O günden sonra cami onun adıyla anılmıştır. Aynı rivayete göre mezarı Büyük Mezarlık'tadır ve hâlâ Arap'ın mezarı diye anılır.
Çarşının üzerindeki minare
Cami, eski çarşının tam girişinde, olağandışı biçimde ona bitişik zanaat ve ticaret dükkânlarıyla çevrili duruyordu. Dairesel kesitli, taş kaplamalı tuğla minaresi tüm çarşının görsel vurgusu sayılırdı: tıknaz ve arkaik, dinî mimaride yerel anlatımın bir örneği.
2018'de ne oldu
Nisan 2018'de Sırbistan İslâm Birliği, restore etme niyetiyle caminin çatısını kaldırdı. 31 Mayıs 2018'de Cumhuriyet Kültür Anıtlarını Koruma Enstitüsü, iş yapma izni alınana dek çatı yapısındaki çalışmaları yasaklayan bir karar aldı. Şehrin açıklamasına göre böyle bir belge hiçbir zaman sunulmadı ve çalışmalar durdurulmadı.
Çatısız kalan duvarlar yaz boyunca çökmeye başladı. 18 Eylül 2018'de cami ağır iş makineleriyle yıkıldı — minare dışında her şey. Şehir komisyonu, uzman bir restorasyon yerine kaba bir yıkım yapıldığını, «geleneğe ve simgesel değerine hiçbir saygı gösterilmeden» hareket edildiğini ve yüzyıllardır ayakta duran caminin artık var olmadığını belirtti. Enstitü ardından kalan duvarların ve minarenin yıkılmasını da yasakladı.
Bugün orada ne var
Eski caminin yerine yeni bir yapı inşa edildi. Çarşının bir parçası olarak görülmeye değer; ancak neye bakıldığını bilmek gerekir: bu, 16. yüzyıldan bir anıt değildir. Bu olay, Sancak'ta Osmanlı mirasının daha geniş kaybına dair haberlerde de anılmıştır.